Haarlems Dodenboek

In zijn eerste boek vertelt Wilfred Takken over acht sterfgevallen. Van de moord in een café tot de laatste hartaanval van zijn vader. De meesten stierven jong – de jongste was zelfs nog niet geboren. Levendig beschrijft Takken wie zij waren en wat zij voor hem betekenden.

‘Prachtige, treurige, grappige observaties. En het gaat nog over de dood ook; dat is altijd mooi meegenomen.’

Sylvia Witteman

‘Ik sta achter Takken en zijn schrijven.’ Arnon Grunberg

Het debuut van Takken wordt op 21 november 2019 gepresenteerd bij boekhandel De Vries Van Stockum, Gedempte Oude Gracht 27 in Haarlem. aanvang 16.30. Geen bloemen, wel toespraken en levende muziek. Michel Krielaars zal de auteur bevragen over de zin en onzin van zijn dodendans.

Wilfred Takken (Haarlem, 1967) is in het dagelijks leven NRC-redacteur. Hij was verder hoofdredacteur van de literaire tijdschriften Poesjkin Wat en Verdronken Kalf. Ook schreef hij mee aan Het ABC van Annie MG en het Familiewoordenboek

Presentatie Fluisterend goud

Vrijdag 27 september presentatie van Fluisterend goud van Diederik de Boorder in het Olympisch Training Centrum van de KNRB aan de Bosbaan in Amstelveen. De deuren gaan open om 17.00 open.

Erica Terpstra die het boek ten doop zal houden, vond het een aangrijpend en fascinerend verhaal. Rijk aan emoties en uitdagingen voor de topsport.

Je zult maar gevraagd worden roeicoach te worden voor een provincie van China. Dat overkwam Diederik de Boorder in 2005. Het verwarrende avontuur waarin hij terecht kwam, verwerkte hij in Fluisterend goud. Zijn verblijf in China leerde hem meer over de beginselen van wilskracht en de wijsheden van de Tao. Het confronteerde hem ook met de naar Westerse begrippen bijna onmenselijke trainingsmethoden van de Chinezen en hun ondoorzichtige politieke praktijken. Een spannend boek!

Fluisterend goud van Diederik de Boorder is een uitgave van Schaep14, ISBN 978908294702, 176 pp. €19,95. Vanaf 27 september 2019 is Fluisterend goud  te koop in de erkende boekwinkel en via www.boekenroute. Meer informatie bij de uitgever (info@schaep14.nl).

In gesprek met Ewoud Sanders over Franse les

Uitgever: Wat beweegt een historicus die wekelijks in de NRC over taal schrijft om een novelle te schrijven over zijn eerste (jeugd)liefde?

Ewoud Sanders: Het werd weleens tijd, vond ik. Ik loop al langer met dat verhaal rond. Bovendien leek de tijd er rijp voor, met alle MeToo verhalen. Ik heb op mijn vijftiende tien maanden een relatie gehad met mijn lerares. Zij was 24. Een en ander speelt in 1973-1974, op een Vrije School. Ik hield toen een dagboek bij en heb ook nog brieven uit die tijd. Dat gaf me de mogelijkheid om het verhaal uit twee perspectieven te vertellen: een personage dat graaft in zijn verleden en een jongen die in dagboeken en brieven noteert wat hem overkomt. Vandaar ook de ondertitel: een jongen over zijn eerste liefde.

Uitgever: Is het een aanklacht?

Ewoud Sanders: Nee, dat wilde ik juist voorkomen. Ik heb geprobeerd er een kleine, tamelijk intieme liefdesgeschiedenis van te maken. Aan de lezer het oordeel of dat gelukt is, maar dat stond mij voor ogen. Het is met de nodige gereserveerdheid geschreven. Iemand zei: ingetogen. Dat past eerlijk gezegd ook het best bij me.

Uitgever: Hoe heb je het onderzoek aangepakt?

Ewoud Sanders: Als journalist en historicus. Van sommige dingen heb ik nagezocht wanneer ze in Nederland zijn geïntroduceerd, zoals de morning-afterpil en zwangerschapstest. Daarnaast heb ik alle betrokkenen opgezocht en ze naar hun herinneringen gevraagd. Zoals bekend is het geheugen notoir onbetrouwbaar. Dat is dan ook het onderliggende thema in dit verhaal. Verder spelen de ideeën van Rudolf Steiner een rol, samen met de Bijbel en het jodendom.

Uitgever: Het jodendom?

Ewoud Sanders: Ik heb een joodse achtergrond. Mijn vader moest op zijn vijftiende onderduiken. Toen mijn ouders ontdekten wat er tussen mij en die lerares gaande was, besloten ze mij een paar weken onder te brengen op een boerderij in Drenthe. Dat heeft natuurlijk niet echt iets met onderduiken te maken, maar voor mijn vader voelde dat wél zo. Hij moest van huis voor zijn veiligheid, ik voor die van mij. Hij was er zeer overstuur van.

Uitgever: Hoe kijk je terug op die relatie?

Ewoud Sanders: Dat is in de loop van de tijd veranderd. In mijn puberjaren dacht ik: dit is de grootste liefde uit mijn leven. In mijn studententijd deed ik er stoer over. Zo van: nou, op de middelbare school heb ik het dus met mijn handwerkjuf gedaan. Pas toen ik zelf kinderen kreeg, begon ik er anders naar te kijken. Toen dacht ik: wat zou er eigenlijk zijn gebeurd als ik een meisje van vijftien was geweest en zij een mannelijke docent? Zou het dan een zedenzaak zijn geworden? Inmiddels denk ik: zij was toen ook nog maar een jonge griet. Wat heb je op je 24ste nou werkelijk van het leven gezien?

Franse les. Een jongen over zijn eerste liefde

Franse les van Ewoud Sanders is een autobiografische novelle, waarin Thijs zich afvraagt wie hij was toen hij in zijn docente kunstgeschiedenis en handenarbeid zijn eerste liefde ontmoette. Vijftien jaar was hij toen Karin hem bij zich riep. ‘Ik heb gezien hoe je in de lessen naar me zit te kijken. Het is duidelijk dat je verliefd op me bent.’ Ze biedt aan hem bijles te geven en zo begint een intensieve periode van zijn adolescentie.  Vijfenveertig jaar later besluit Thijs zijn eerste liefde op te zoeken. ‘Ik denk niet dat ik misbruik van jou heb gemaakt,’ zegt zij. ‘En jij niet van mij.’ Een verhaal over een jeugdliefde die ruw eindigde. En over de onbetrouwbaarheid van het geheugen.

‘Ik las dit verhaal met zachte ontroering. Al na de eerste pagina wist ik dat ik in een fascinerend liefdesverhaal was beland. Mijn intuïtie heeft me niet bedrogen.’  Thomas Verbogt

‘Een spannend, maar vooral ontroerend boek, geschreven in een transparante, enigszins terughoudende stijl. In taal en sfeer bracht het de jaren zeventig bij me terug.’  Frits Spits

Franse Les, ISBN 9789082947014, 128pp, €15,00

Bestellen via info@schaep14.nl, www.boekenroute.nl, de boekhandel of 023 5490541

 Bij de presentatie van het boek – bij boekhandel Blokker in Heemstede – sprak Emile Schrijver, directeur Joods Historisch Museum, over de naoorlogse generatie joodse jongens in  het algemeen en die van de hoofdfiguur in het boek van Ewoud Sanders in het bijzonder. Hij eindigde zijn toespraak met de fraaie uitsmijter: Franse les is een geslaagde archeologische expeditie in de krochten van de ziel van een beginnende maar zeer ervaren literair auteur. 

U kunt Ewoud Sanders beluisteren op:

https://podcastluisteren.nl/ep/Opium-Opium-Het-gesprek-Ewoud-Sanders-over-zijn-novelle-Franse-les

Geversstraat 25 – Opgroeien in Oegstgeest

Net als vele anderen dacht Joke Linders nauwelijks herinneringen te hebben aan haar jeugd. Na het schrijven van Geversstraat 25 kan zij dat niet meer zeggen. Uit brieven, dagboeken, foto’s, voorwerpen, gesprekken en ander studiemateriaal kwam het meisje te voorschijn dat toen nog Joke Nouwens heette. Een meisje met dromen, onzekerheden en veel vragen.

Geboren in het midden van de oorlog, in een rooms-katholiek milieu in Oegstgeest, groeide Joke Nouwens op in de jaren vijftig. Een tijd van wederopbouw en herstel die de opmaat was voor de grote veranderingen van de jaren zestig en zeventig.

Het reconstrueren van haar ervaringen leverde een spannende zoektocht op waarin menig tijd- en lotgenoot zich zal kunnen herkennen. Oegstgeest was en blijft een bijzondere plek.
Joke Linders Geversstraat 25 – Opgroeien in Oegstgeest, 152 pp, ISBN 9879082947007, 15 euro verschijnt 11 november 2018. Te bestellen bij uw boekhandel, via www.boekenroute.nl of rechtstreeks bij uitgeverij Schaep14 (info@schaep14.nl)

 

Presentatie van Voor eeuwig vrij – Eerebegraafplaats Bloemendaal

In het Jaar van het Verzet presenteert uitgeverijomslag Voor eeuwig vrij.inddSchaep14 overpeinzingen in woord en beeld van  Hildebrand de Boer. Reflecties over de zinloosheid van oorlog en geweld, het verlangen naar vrede en vrijheid. Uitingen van respect en dankbaarheid voor de mannen en vrouwen die zich te weer stelden tegen terreur. Mededogen voor hen die achterbleven. Bij elk gedicht koos hij een passende foto van de Eerebegraafplaats in Bloemendaal. Op deze plaats van herdenken vonden 373 slachtoffers van de Duitse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog hun rustplaats. Bekende en onbekende helden. Elk jaar op 4 mei bezoeken duizenden mensen hun graven om stil te staan bij wat zij over hadden voor onze vrijheid.

Presentatie: dinsdag 10 april 2018, Bibliotheek Bloemendaal, Korte Kleverlaan 9, om 16.30. Burgemeester Elbert Roest zal het eerste exemplaar in ontvangst nemen.

Hildebrand de Boer: Voor eeuwig vrij – Eerebegraafplaats Bloemendaal. ISBN 9789082177190, 54 pp.
Prijs: 15 euro. Te verkrijgbaar via boekhandels in Haarlem en omstreken, info@schaep14.nl of www.boekenroute.nl

 

 

 

 

Inleiding dr. Nico Schulte Noordholt bij presentatie van Het koffertje van mijn moeder

Santpoort, 18 mei 2017; Heemstede, 21 juni 2017.

De auteur, Martje Saveur, ken ik nog maar net, sinds twee jaar. Maar we delen een geschiedenis van ruim twee jaar die al heel lang achter ons ligt, namelijk ruim 70 jaar. Voor ons beiden vormt die gemeenschappelijke geschiedenis – in dat verre verleden – een ijkpunt in ons leven.
Twee jaar geleden mocht ik, in het kader van 70 jaar ná de Tweede WO, in Kennemerland een lezing houden over “De Oorlog in de Pacific”. Van te voren was mij gevraagd speciaal aandacht te geven aan het lot van de gevangenen in Japanse interneringskampen. En uiteraard, heb ik toen óók – vrij uitvoerig – stilgestaan bij het vrouwenkamp Kampili in Zuid-Celebes. In dit kamp kwam namelijk ons gezin, dwz. mijn moeder, mijn twee oudere zusters en ik, na een interneringstijd van 21 maanden op het eiland Timor, in september 1943 in Blok A terecht, en wel in loods 1 die speciaal bestemd was voor de geïnterneerden uit Timor en Roti.
Na afloop van die lezing kwam er een vrouw naar mij toe die vertelde dat ook zij in Kampili had gezeten. Dat schept dan direct een band, al was er op dat moment geen tijd voor verdere uitwisseling van ervaringen. Die uitwisseling vond gelukkig niet lang daarna wel plaats. Een gemeenschappelijke vriend, Hans Marseille wiens vader de kamparts was in het vrouwenkamp Kampili – hoe klein kan soms de wereld zijn?! – nodigde Martje en mij, respectievelijk met man en vrouw, voor een maaltijd bij hem en zijn vrouw Ietje thuis. Tijdens die maaltijd vertelde Martje mij dat zij documenten van haar moeder over onder andere de oorlogstijd had gevonden. Zij had het plan opgevat, naar aanleiding van die vondst, haar herinneringen over haar Indische jeugd, inclusief de jaren in Kampili, op te schrijven.
Eerlijk gezegd weet ik niet meer precies hoe ik daar toen op heb gereageerd. Misschien, vrees ik achteraf,  wat afstandelijk want in het algemeen reageer ik in eerste instantie met enige rreserve als iemand begint over “Tempoe Doeloe”. Maar vermoedelijk heb ik de schrijfster-in-spe voldoende gestimuleerd om de gevonden archiefstukken verder uit te werken. Want tot mijn niet geringe verbazing kreeg ik enkele maanden geleden het verzoek het woord te mogen voeren bij de presentatie van “Het koffertje van mijn moeder; herinneringen aan Indië”.IMG_0984
Wat voel ik mij vereerd dat mij dat verzoek is gedaan. De inhoud van ‘Het Koffertje’ is namelijk uitgegroeid tot een prachtig “kleinood”, in de ware betekenis van “een juweeltje”. Enerzijds is het een aangrijpend familieverhaal, en tegelijkertijd ook, door de wijze waarop het is opgebouwd, een document humain dat het ‘kleine familieverhaal’ overstijgt. Het is een getuigenis van het dramatisch lot van één gezin, maar staat tegelijkertijd pars-pro-toto voor het lot van zoveel Nederlandse gezinnen die de oorlog in de Pacific hebben ondergaan, met – deels – dezelfde lotservaringen.
Na lezing van “Het koffertje van mijn moeder” weet ik nu dat in datzelfde Blok A in Kampili, maar dan in loods 5, Martje Saveur zat met haar moeder Ida en haar oudere zuster Anneke. Een andere loods, want de Japanners deelden de Nederlanders naar topografische herkomst in. De Timor-mensen in loods 1, die van Soemba, Flores en Soembawa, zoals in Martje’s geval, in loods 5. Door deze scheiding naar topografische herkomst zijn de overgeleverde kampverhalen, die ik van mijn moeder en oudere zusters later te horen kreeg, deels anders dan wat in “Het Koffertje van mijn moeder” staat opgeschreven. Maar de “Grote Gebeurtenissen” in die kampjaren, zoals o.a. de dreiging van hondsdolheid, de bombardementen met brandbommen, en de bevrijding, die gelukkig kort daarop plaatsvond, vormen de gemeenschappelijk ervaringen van Martje en mij. En voor ons beiden geldt: als het einde van die oorlog in de Pacific drie maanden langer had geduurd, dan zouden wij elkaar hier niet hebben kunnen ontmoeten.
Ook de beide familieverhalen van vóór 7 december 1941, toen de Pacific Oorlog ontbrandde, vertoont veel overeenkomsten. Martje is amper drie maanden ouder dan ik. En op grond van de verhalen die ik van mijn ouders ken, zijn onze gezinsgeschiedenissen ongeveer gelijk verlopen. Beide vaders waren als ambtenaren, met ideële beroepsopvatting, werkzaam in het Binnenlands Bestuur, het BB zoals dat kortheidshalve werd genoemd. Het grote beslissende verschil in ons beider levensverhalen is dat Martjes vader bij het uitbreken van de oorlog het bevel kreeg om als burger ambtenaar dienst te nemen in het leger, het KNIL. Daardoor kwam hij niet, zoals veel van zijn collega BB-ambtenaren in Paré-Paré terecht, het mannenkamp dat ook in Zuid Celebes ligt, maar in een werkkamp in Birma om daar – aan de beruchte spoorweg – dwangarbeid te moeten verrichten. Door uitputting en ziekten is hij daar in september 1943 omgekomen. Een drama dat zijn vrouw en kinderen pas begin januari 1946 te horen kregen.
Martje’s “Indische jaren” eindigen dan ook niet in augustus 1945, wanneer Japan capituleert, met een ware bevrijding en een gelukkige gezinshereniging. Vanaf dat moment ontstaat ‘de Grote Leegte’ in haar leven. Of zoals de auteur dat opschrijft: “Ik heb nooit over mijn ouders kunnen spreken; ik heb mijn vader nooit gekend”.
Wat mij diep heeft getroffen – vooral ook omdat dit zo totaal anders is dan wat mij is overkomen – is de beschrijving van die eerste jaren na aankomst in Holland en de jaren daarna, waarin een jong meisje uitgroeit tot een jonge, sterke vrouw. Een vrouw die dan, zovele jaren later, als zij de inhoud van ‘Het Koffertje’ ontdekt, een niet te onderdrukken verlangen heeft om haar levensverhaal, ingebed in dat van haar familie en in dat van een zo’n belangrijk stukje geschiedenis van zovele Nederlanders, op te schrijven. Daarmee heeft zij in eerste instantie het tragische lot van haar vader, en het zo moedige – maar ook zo kwestbare – levensverhaal van haar moeder aan de vergetelheid onttrokken.
Door op zo’n mooie directe wijze en in een heel toegankelijke taal deze ‘Kleine Familiegeschiedenis’ te verwoorden herkent niet alleen haar nageslacht, de kinderen en kleinkinderen aan wie dit boek in de eerste plaats is opgedragen, zich in die voorbije tijd. “Iedereen  die de dodenspoorwegen en de vrouwenkampen herdenkt” en daarmee deel uitmaakt van die ‘Grote Geschiedenis in de Pacific’, zal zich in dit verhaal herkennen. Ook aan hen is dit ‘kleinood’ opgedragen.
Deze familiegeschiedenis gaat niet alleen over ge– en herdenken van een ‘voorbije tijd’. Hij omvat de gelukkigste jaren van Martjes leven, toen ze nog een kind in de tropen was, én al het leed en verdriet dat daarna kwam. Het boek eindigt met de indringende getuigenis van een Japanreis die zij in 2008 maakte  in het kader van het Japan Peace Exchange Program. Die reis maakte het haar mogelijk om van Japanners te spreken ipv Jappen. Zo kan zij haar haar eigen ‘kleine geschiedenis’ eindigen met de rust-gevende vaststelling: “Vergeven maar niet vergeten!”  Een levenshouding die hoop en inspiratie biedt naar de toekomst toe. Dank je wel, Martje, dat je ons allen dit “kleinood” hebt geschonken!

 

 

 

Tweede presentatie

Op de langste dag van 2017 presenteerde Martje Saveur voor de tweede keer Het koffertje van mijn moeder – herinneringen aan Indië, op de stoep bij boekhandel Blokker in Heemstede. Het publiek was in grote getalen toegestroomd. Net als een maand daarvoor in Santpoort Zuid leidde dr. Nico Schulte het boek in. Zijn toespraak vindt u elders op deze website.

20170621_104105 (002) 20170621_104139_resized 20170621_105059_resized 20170621_105117_resized

Het koffertje van mijn moeder, herinneringen aan Indië

Donderdag 18 mei 2017 verschijnt het debuut van de Bloemendaalse auteur Martje Saveur bij Schaep14.

Antropoloog/indonesianist dr. Nico Schulte Nordholt (1940, Kefamnanu, West Timor) houdt een korte inleiding, waarna Martje Saveur vertelt waarom dit boek geschreven moest worden. Ze zal ook een paar fragmenten voorlezen.

De presentatie vindt plaats op donderdag 18 mei om 17.00 uur, Poorterzaal van ’t Brederode Huys, Bloemendaalse Straatweg 202, 2082 GE Santpoort Zuid. Toegang vrij, maar aanmelden wordt op prijs gesteld: info@schaep14.nl

Meer informatie, recensie-exemplaren en/of interviews met de auteur kunnen worden aangevraagd via de uitgever info@schaep14.nl en www.schaep14.nl

Lief dagboek, beste kameraad

omslag Lief dagboek def.indd

Een houten kist in de nalatenschap van Cissy van Marxveldt bleek een schat aan fotoboeken, recensies, knipsels en gedichten te bevatten. ‘Het dagboekje dat zij als 18-jarige bijhield, is buitengewoon ontroerend,’ aldus Van Marxveldts kleindochter en naamgenote Setske Jansen-Beek. ‘Door over haar schouders mee te lezen werd ik deelgenoot van de zielenroerselen, gevoelens en twijfels van een naïef, romantisch meisje in wie ik veel herkende. Toen mijn grootmoeder in de zomer van 1908 aan haar dagboek begon, wist zij nog niet dat deze bladzijden het fundament zouden worden voor een schrijverschap dat ontelbaar veel meisjes en jonge vrouwen plezier bezorgde. Wel heeft mijn grootmoeder na de oorlog uit de mond van Otto Frank mogen vernemen hoe Joop ter Heul Anne Frank inspireerde tot het bijhouden van wat misschien wel het beroemdste dagboek ter wereld is geworden.’

Lief dagboek, beste kameraad, bezorgd en ingeleid door Monica Soeting, ISBN 9789082177176, 120 blz.,  € 15,00 kan worden besteld via info@schaep14.nl en Boekenroute.
Leverbaar vanaf 23 januari 2017.